جلد چهارم بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الحمد للَّه رب العالمين و الصلاة و السلام على خير خلقه و اشرف بريته محمد و آله الطاهرين و اللعن الدائم على اعدائهم اجمعين و رضوان اللَّه على مشايخنا و اساتيذنا الذين سبقونا بالايمان . باب الجبر و القدر و الأمر بين الامرين در جبر و قدر و امر بين امرين قول در باره فعل صادر از بشر گفته شد . فعل صادر از بشر به مباشرت او از نظر آنست كه فعل ثابت و صادر از حق تعالى است بالاخره بشر مجبور است در مباشرت فعل خود از نظر اينكه مختار است . و قول ديگر آنست كه فعل ثابت و صادر از بشر است به لحاظ اسباب بعيدة و قواى عامله و مؤثره غيبى ولى به لحاظ وجود بشر و قدرت و اراده و علم او بطور امكان است هم چنان كه گفته شده كه انسان مضطر است به صورت مختار . فيلسوف اسلام ابو على سينا گفته است نفس انسانى مضطر است به صورت مختار و حركات جوارحى او بطور تسخير است مانند حركات طبيعى و فرق در آنست كه بشر اعراض و حركات جوارحى خود را درك مىنمايد و حركات طبيعى فاقد درك و شعور است و اختيار حقيقى بدون شائبه جبر به تمام معنى اختصاص بمقام قدس ربوبى دارد . و صريح است در اينكه مختار حقيقى به تمام معنى فقط ساحت كبريائى خواهد بود